Kiểm định tourmaline Paraíba: đổi màu sau khi có giấy GIA

Một ca kiểm định tourmaline Paraíba vừa được GIA công bố cho thấy giấy kiểm định chỉ đúng với tình trạng viên đá vào lúc giám định. Một viên tourmaline chứa đồng (cuprian tourmaline) từng được ghi là màu xanh lam năm 2023. Khi được gửi kiểm định lại năm 2026, nó đã chuyển sang xanh ngả lục, và GIA cho rằng viên đá nhiều khả năng đã bị xử lý nhiệt sau lần kiểm định đầu.

Viên tourmaline 0,64 carat đổi màu sau ba năm

Viên đá hình giọt nước nặng 0,64 carat được phòng thí nghiệm GIA ở Tokyo tiếp nhận. Đối chiếu dữ liệu lưu trữ cho thấy đây đúng là viên đá phòng lab GIA Bangkok cấp giấy năm 2023: trọng lượng, kích thước, cách bố trí giác cắt trên ảnh báo cáo, thành phần nguyên tố vi lượng và đặc điểm bên trong đều khớp. Chỉ có màu là khác: xanh lam năm 2023, xanh ngả lục năm 2026.

Phổ hấp thụ giải thích sự khác biệt này. Năm 2023, phổ có một dải hấp thụ rộng từ khoảng 450 đến 550 nm, đỉnh gần 520 nm, gắn với mangan hóa trị ba (Mn³⁺), nguyên tố góp sắc tím vào màu đá. Đến năm 2026, đặc điểm này đã biến mất. Với tourmaline chứa đồng, đồng (Cu²⁺) tạo màu xanh lam chính, còn Mn³⁺ thêm sắc tím. Khi phần mangan không còn tác động, viên đá ngả sang xanh lục.

Dấu hiệu xử lý nhiệt trong kiểm định đá quý

Lần kiểm tra mới, các chuyên gia thấy những vết nứt do ứng suất (tension fractures) quanh tạp chất bên trong. Phần lớn vết nứt không chạm tới bề mặt, và hồ sơ năm 2023 không ghi nhận chúng. Theo GIA, các vết nứt này cùng thay đổi về phổ phù hợp với tác động của xử lý nhiệt. Vì vậy nhiều khả năng viên đá đã được nung sau lần kiểm định đầu.

Tác giả lab note, chuyên gia Yusuke Katsurada, cho rằng ca này cho thấy phòng lab cần lưu dữ liệu lâu dài. Các dấu vết vật lý như hố siêu nhỏ do phép phân tích LA-ICP-MS để lại, kết hợp dữ liệu lưu trữ, giúp nhận diện chắc chắn viên đá từng được kiểm tra. Bài được đăng trong mục Lab Notes của tạp chí Gems & Gemology số mùa thu 2026.

Lưu ý cho người mua đá quý có giấy kiểm định

• Giấy kiểm định chỉ phản ánh viên đá tại thời điểm giám định. Nếu đá bị xử lý sau đó, màu sắc và tính chất có thể không còn như trên giấy.
• Khi mua lại đá màu giá trị cao, nên so màu thực tế với ảnh trên báo cáo. Nếu thấy khác biệt, hãy đề nghị kiểm định lại.
• Tra số báo cáo trên website của phòng lab để xem ảnh và thông tin gốc.

Góc nhìn An Thư

Với người mua Việt Nam, nhất là khi mua lại tourmaline Paraíba hay đá màu cao cấp qua tay, giấy kiểm định cũ không thay được việc kiểm tra lại viên đá. Ca này cho thấy màu sắc có thể thay đổi sau khi đá được xử lý. Nên chọn nơi bán cho phép đối chiếu với báo cáo gốc hoặc gửi kiểm định lại trước khi xuống tiền.

Xem thêm tại An Thư: Bảng giá kim cương · Ưu đãi Đổi lớn tại An Thư

Nguồn tham khảo

GIA – Gems & Gemology, Yusuke Katsurada (2026-11-06). Bài được An Thư dịch và tóm lược từ bản gốc.